BRAM BAKKER "De ultieme vrijheid bestaat niet"
Voor UIT! sprak psychiater, schrijver en hardloper Bram Bakker over zijn leven aan de hand van een aantal thema's. "Mijn bezwaar tegen de huidige tijd is dat het er allemaal zo onverschillig aan toegaat".
BLOOT
“Kleding vind ik knellend, het voelt vaak letterlijk aan als een keurslijf. Als ik hier in de duinen ga hardlopen, draag ik echt het kleinste en dunste wat er te krijgen is. Zelfs als het koud is, loop ik in een heel kort broekje. Dan zie ik eruit als zo’n Keniaan die bij de marathons voorop loopt. Hardlopen houdt me in balans. Hoe het op de psyche werkt, weten we niet precies. Maar het is goed voor het emotionele brein, dat onder de hersenschors verborgen ligt. Na een uurtje hardlopen kom ik mentaal opgefrist weer thuis. Daar trek ik het liefst meteen alles uit. Ik ben geen naturist, maar ik ga toch vrij snel minimaal gekleed. Figuurlijk gesproken is bloot echter een heel ander verhaal. Jezelf bloot geven is iets wat je reserveert voor bepaalde mensen. Het is niet aan te raden om jezelf altijd helemaal open te stellen, je moet de regie houden over hoe dicht anderen bij jou komen. Kijk, je bloot geven in emotionele zin heeft helemaal niets te maken met lichamelijk bloot. Iemand in een stijf vierdelig pak praat misschien wel gemakkelijker over zijn gevoelens dan een naturist. In mijn praktijk maak ik dagelijks mee dat mensen zich wel bewust openstellen. Ze willen iets met mij bespreken dat ze misschien niet met een ander willen delen. En ik vind dat je als therapeut ook jezelf moet durven laten zien. Met dat standpunt heb ik naam gemaakt, maar niet zonder wrijving.
Het is namelijk geen algemeen uitgangspunt in de psychiatrie. Daar wordt als regel ‘professionele distantie’ gehanteerd, alsof distantie een kwaliteit zou zijn. Maar dat is echt onzin. Ik denk dat je juist anderen kunt helpen door betrokkenheid te tonen.”
GENIETEN
“Genieten is naar een goeie film kijken of ergens in een warm land lekker in je blootje op het strand liggen, los van het feit dat je nog veel werk moet doen of dat honderd kilometer verderop een paar bootvluchtelingen voor hun leven vechten. Om te kunnen genieten, heb je een mechanisme nodig dat het besef van plicht en verdriet uitschakelt. Maar je hoeft het niet eens te koppelen aan luxe, misschien zit genieten wel in heel kleine dingen. Die overkomen je soms vanzelf. Als ik ’s ochtends uit het raam kijk en ik zie boven de mistflarden die over het weiland hangen een koeienkop uitsteken, dan geniet ik intens. Een heel mooi beeld, dat later op de dag nog een paar keer in mijn hoofd terugkeert. Genieten is voor mij vooral ontspanning, rust, één zijn met je omgeving. Ik ben wat dat betreft ook wel een kneuteraar. Ik geniet van momenten, dat er een volkomen harmonie in huis heerst. Als iedereen bezig is met zijn eigen ding, de een met blokjes op grond, de ander in de keuken of met de krant. Maar je hoort aan de geluiden dat iedereen het naar de zin heeft. Dat geeft een heel prettig gevoel. Ik ben sowieso een mensenmens. Genieten is voor mij gekoppeld aan andere levende wezens. Ik ga liever met zijn tweeën naar een wat mindere film dan in mijn eentje naar een heel goeie. Genieten is vooral delen.”
VRIJHEID
“De ultieme vrijheid bestaat niet. Natuurlijk niet, het leven kent altijd beperkingen. Neem rijke mensen die een eiland kopen. Zij belanden bijna altijd in een procedure, omdat ze aan het eiland zelf niet genoeg hebben, maar er ook nog een vliegveld en een jachthaven willen aanleggen. Tot een autoriteit zegt: sorry hoor, dat kan niet. Die rijke mensen zullen dan zeggen dat ze zich beperkt voelen in hun vrijheid. Maar dat is onvermijdelijk, we hebben nu eenmaal spelregels nodig op dit kleine planeetje. Vroeger werd zo’n clash met knuppels uitgeknokt, nu hebben we daarvoor een juridisch systeem. Voor mij betekent vrijheid dat je je kunt ontplooien op een manier die bij je past en die niet gaat ten koste van anderen. Dat je probeert binnen de beperkingen die er nu eenmaal zijn rekening te houden met elkaar. Voor naturisten bijvoorbeeld is bloot lopen een vorm van vrijheid. Maar dat is geen vanzelfsprekende vrijheid, ze hebben erg hun best moeten doen om gedaan te krijgen dat bepaalde gebieden daarvoor worden bestemd. Het naaktstrand is een verworven recht. Echte vrijheid zou zijn dat je op ieder willekeurig strand in je blote gat mag gaan zitten. Maar ja, daar kom je de schaamte tegen. Eigenlijk is dat helemaal niet natuurlijk. Kijk maar naar kleine kinderen die bloot rondlopen, zij hebben nergens last van. Schaamte is een cultureel idee dat ons wordt bijgebracht.”
NATUUR
“Zon, lucht, groen. De natuur is belangrijk voor me. Wij hebben een huisje in een verlaten deel van Frankrijk, bij een beekje. Heel primitief, zonder wc of douche, alleen met stromend water. Het is fantastisch om daar te zijn, we kunnen er ongedwongen bloot rondlopen. En toch ben ik geen naturist, nee. Ik voel een soort weerstand tegen het lidmaatschap van verenigingen of clubs, die een belang of een ideaal uitdragen. Daar krijg je mij niet voor. Ik vind het fijn dat ik kan doen wat ik wil. Het genot bestaat eruit dat wij op die plek in Frankrijk de keus hebben om bloot rond te lopen. Het zou anders zijn als er aan het begin van ons pad een bord stond met de tekst: u nadert een naturistenterrein! Ik ben een groot aanhanger van de uitspraak van Kees van Kooten: ‘ik behoor tot de minderheid die niet tot een minderheid behoort’. Als het zo uitkomt, trek ik mijn kleren uit. Niet omdat ik erop wordt geattendeerd dat het ergens wel of niet geoorloofd is.”
JEZELF ZIJN
“Volgens mij ben ik altijd mezelf. Ik ben wel eens geïrriteerd of chagrijnig, maar dan ben ik ook mezelf. Naar mijn werk draag ik gewoon een T-shirt, daar voel ik me beter bij dan daar te zitten als de gestudeerde meneer. Om jezelf te zijn, moet je allerlei aangeleerde dingen achter je laten. In mijn vak betekent dat een professionele houding, daar gaat de hele opleiding over. En die duurt lang, veel te lang, denk ik achteraf. Daardoor zijn veel psychiaters een beetje rare mensen. Je wordt zo lang getraind om dingen te doen die je misschien van nature niet zou doen, dat je jezelf gemakkelijk kwijtraakt. Ik heb heel lang in die pikorde meegelopen, met als hoogst haalbare mogelijkheid dat je op een dag professor zou worden. Heel lang heb ik gedacht dat ik dat ook wilde. Maar dan moet je academisch en politiek correct zijn. Dat past helemaal niet bij mij. De opleiding tot psychiater is er bepaald niet op gericht om je intuïtie aan te scherpen, terwijl ik juist vind dat je het daarvan in de praktijk moet hebben. Toen ik met dit soort kritiek naar buiten kwam, konden sommige collega’s mijn kop er wel afhakken. Werken vanuit je gevoel is natuurlijk tegelijk ook je zwakke kant, daar kan ik niet onderuit. Maar ik ben zo wel gelukkig.”
RESPECT
“Het zou goed zijn als mensen wat meer respect voor elkaar hadden. Respect als basishouding, ongeacht wie je tegenover je hebt. Wat niet altijd wordt begrepen, is dat respect heel iets anders is dan bewondering. Dat gaat vooral over normen en waarden. Iets wat ik bewonder, kan iemand anders wel vreselijk vinden. Maar je moet het wel respecteren. Als je niet van jodelen houdt, kun je niet zeggen: jodelaars zijn domme lui, die moet je afschieten. De respectloosheid neemt wat dat betreft hand over hand toe. Mijn bezwaar tegen de huidige tijd is ook, dat het er allemaal zo onverschillig aan toegaat. De onderlinge betrokkenheid is zeer gering, niemand wil meer knokken voor een ander. Waar is de compassie gebleven? De grote protesten? Mensen gaan zich pas druk maken als hun eigen leefomgeving wordt bedreigd. Het nimbisme regeert: not in my backyard. Dat soort apathie staat mij heel erg tegen. Ik ben opgevoed met de notie dat je moet staan voor wat je vindt. Daar ben ik mijn moeder dankbaar voor. Niet iedereen hoeft mij fantastisch te vinden, maar het zou wel fijn zijn als men zegt: je weet in elk geval wat je aan hem hebt.”
Biografie:
Bram Bakker (1963) werd geboren in Zwolle. Hij studeerde vanaf 1982 geneeskunde en psychiatrie in Amsterdam. Na zijn registratie als psychiater in 1999 werkte hij op uiteenlopende plekken en baarde in 2003 opzien met Te gek om los te lopen, een zeer kritisch boek over de psychiatrie. In 2005 versheen de opvolger van Te gek: Te zot voor woorden. Beide boeken zijn gebundeld onder de titel Cowboy in de psychiatrie. Een bundeling van columns verscheen onder de titel De dwarse psychiater. In 2006 volgde een heel persoonlijk boek: De halve van Egmond. Liever een marathon dan een burnout. Hierin besteedde Bakker onder meer aandacht aan het effect van hardlopen op de psyche. Met fysiotherapeut Simon van Woerkom werkte Bram Bakker vervolgens aan het boek Runningtherapie, een pleidooi om runningtherapie te gebruiken als behandelalternatief voor pillen.
Gepubliceerd in UIT! NFN magazine (februari 2009)